آمیخته بازاریابی: ارتقای بیزنس‌ها با یک ترکیبی پُررو

آمیخته بازاریابی

دنیای بازاریابی و کسب و کار، دنیایی است بسیاری وسیع و با هزاران شاخ و برگ. هر گوشه‌ی آن را که بنگرید، متدها و یا تکنیک‌های جدیدی برای جذب حداکثری مشتری پیدا می‌کنید. صاحبان کسب و کار، چه بزرگ . چه کوچک، همواره به دنبال این هستند که برای محصول و یا خدمات خود، مصرف‌کننده‌ی بیشتری پیدا کنند، فروش خود را افزایش دهند و البته درآمد بالاتری داشته باشند؛ در این میان از بیزنس کوچینگ نیز غافل نمی‌شوند. یکی از قدیمی‌ترین تکنیک‌های مارکتینگ، آمیخته بازاریابی است که از دهه‌ی شصت میلادی مطرح شد و تا همین سال 2021، هنوز که هنوزه، رواج بسیار دارد و پاسخگوی بسیاری از کسب و کارهاست. این نوع از بازاریابی را شاید بتوان بسیار گسترده‌تر از سایر انواع بازاریابی در نظر گرفت، زیرا که در آن، به جوانب بسیاری توجه می‌شود و توجه، تنها معطوف بر یک موضوع محدود نیست.

آمیخته مارکتینگ، خود دارای انواع مختلفی است و مدل‌های متعددی دارد؛ از جمله مدل 4 پی، 5 پی، 6 پی، 7 پی، 8 پی، 15 پی، 21 پی و حتی 44 پی! در این مقاله از «گروه آموزشی افشین فاتح» قصد داریم از تا از مبانی، انواع مختلف، مزایا و معایب این نوع از بازاریابی، برای شما حرف بزنیم و شما را با مفهوم اصلی آن، آشنا سازیم. با ما همراه باشید.

مفهوم آمیخته بازاریابی

همانطور که در مقدمه اشاره کردیم، دنیای بازاریابی، دنیایی است بی‌کران، که حیطه‌ها و جوانب بسیاری را در بر می‌گیرد. شما برای اینکه بتوانید مشتری‌ها را تا حداکثر میزان ممکن به سوی خدمات، محصول و در نهایت به برند خود جذب نمایید، لازم است که مسائل زیادی را در نظر داشته باشید. مسائلی از جمله نوع برخورد با مشتری، نوع بسته‌بندی، نوع تبلیغات، کیفیت محصول، ظاهر محصول، نوع محصول، قیمت‌گذاری و…

شاید در نظر اول این موارد اهمیت چندانی نداشته باشند، اما بنا بر نظریه آمیخته بازاریابی یا به انگلیسی (Marketing Mix)، تمامی آن‌ها، بر افزایش فروش و جذب مشتری، تاثیر مثبت دارند. به عبارت دیگر:

این نوع از بازاریابی، آمیخته‌ای است از مسائل و موضوعات مختلف، که همگی در کنار یکدیگر، منجر به رشد کسب و کار شما می‌شوند.

حال همین گستردگی، شاید پیچیده به نظر برسد و ترسی در دل شما ایجاد کند؛ اما به صرف اینکه این نوع بازاریابی از باقی متدها، مثلا از بازاریابی نیچ گسترده‌تر است، دلیل بر پیچیدگی آن نمی‌شود.

ما در سایر متدهای بازاریابی برای ارتقای بیزنس خود، چه به صورت آگاهانه و یا چه به صورت ناخودآگاه، از بخش‌های مختلف آمیخته مارکتینگ استفاده می‌کنیم. شاید فقط تعدادشان محدود بوده باشد؛ اما اکنون در این نوع از بازاریابی، ما تمام آن مسائل را در کنار هم قرار می‌دهیم، آن‌ها را با یکدیگر در می‌آمیزیم و به طور کاملا آگاهانه، از مزایای آن‌ها بهره می‌بریم. برای همین است که به این نوع مارکتینگ، آمیزه بازاریابی نیز گفته می‌شود.

سرچشمه آمیخته بازاریابی

برای آشنایی با آمیخته بازاریابی، بد نیست نگاه کوتاهی به تاریخچه آن نیز داشته باشیم. چنان که در مقدمه اشاره کردیم، مفهوم این بازاریابی، برای اولین بار در سال 1960 میلادی مطرح شد. نغز متفکر آن نیز فردی بود به اسم ادموند مک‌کارتی. او در همان سال‌های اولیه، چارچوبی را برای این نوع از بازاریابی تعریف کرد، که فقط شامل چهار کلمه می‌شد. چهار کلمه‌ای که با حرف «P» آغاز می‌شدند:

  • Product یا محصول (بعدا خدمات)
  • Price یا قیمت محصول
  • Place یا مکان توزیع محصول
  • Promotion یا ترویج و تبلیغ محصول

این چهار P، اساس آمیخته مارکتینگ به حساب می‌آیند، یعنی این متد از مارکتینگ، بر این چهار عنصر اصلی، بنیان شده است. به همین دلیل است که به آن، چارچوب یا ساختار «4P» گفته می‌شود.

تا چندین سال بعد، مدل 4P صدرنشین تمام انواع بازاریابی بود و هنوز هیچ کس نتواسته روی دستش بلند شود. این متد آنقدر جامع بود که می‌توانست به نیاز هر کسب و کاری پاسخ دهد و موجب رشد آن‌ها بشود. اما کم کم، با پیشرفت دنیای کسب و کار و ورود متدها و استراتژی‌های جدید، به خصوص با رشد کسب و کارهای «خدمات محور»، آمیزه بازاریابی گویا دیگر نمی‌توانست تمام احتیاجات را برآورده سازد.

به همین دلیل، نظریه‌پردازان و اساتید و متخصصان بازاریابی گرد هم جمع آمدند تا فکری به حال این نوع مارکتینگ بکنند. در ابتدا برای رفع نقص‌های و کاستی‌های مدل 4P، سه گزینه دیگر نیز به ان افزودند و آن را به مدل7P تبدیل نمودند:

  • People یا کارکنان یا همان نیروی انسانی
  • Process یا فرایند خرید محصول
  • Physical Evidence یا شواهد یا ظاهر فیزیکی محصول

گرچه در طول سالیان متمادی، تا همین سال 2021، مدام به P‌های آمیخته بازاریابی اضافه گشت و موجب شد که شاهد مدل‌های 8 پی، 15 پی، 21 پی و حتی 44 پی نیز باشیم.

وجه تمایز ساختار 4P و 7P

در آمیخته بازاریابی کاتلر (که البته او را به عنوان پدر علم بازاریابی می‌شناسند)، بهترین و اصلی‌ترین مدل، هنوز هم همان مدل 4P است؛ او باقی را تنها زیر مجموعه‌ای از این مدل می‌داند. اما خب به عقیده‌ی بسیاری دیگر، این مدل برای زندگی پیشرفته قرن بیست و یکم، که همه‌جای آن را اینترنت و ارتباطات مجازی فراگرفته، هرگز پاسخگو نخواهد بود.

پیروی همین اعتقاد عام، همانطور که در بخش پیشین نیز توضیح دادیم، مدل تازه‌ای مطرح شد به اسم مدل P7، که با افزودن سه عنصر تازه شکل می‌گرفت. حال تفاوت آمیخته بازاریابی 4P و 7P چیست؟ به جز اینکه این مدل دوم کامل‌تر و جامع‌تر به حساب می‌آید، آیا تمایز عمده‌ی دیگری نیز وجود دارد؟ البته پاسخ مثبت است.

  • به باور متخصصان، نوع اول، تنها برای کسب و کارهایی کاربرد دارد، که کارشان صرفا تولید محصول است. اعتقاد بر آن است که مدل 4P تنها زمانی مفید است که هدف، رساندن محصول به دست مشتری باشد. حال اگر محصولمان ماهیت دیگری داشته باشد، این مدل دیگر پاسخگو نیست.
  • در عوض مدل 7P، نه تنها کامل‌تر و جامع‌تر است، بلکه می‌تواند برای گونه‌های جدید از محصول نیز بسیار کاربردی باشد. این ساختار از آمیخته مارکتینگ، به خصوص برای کسب و کارهایی مفید است که هدف آن‌ها، ارائه‌ی محصول غیرفیزیکی باشد؛ به عبارت دیگر، «بیزنس‌های خدماتی» می‌توانند نهایت استفاده را از این نوع جدید، داشته باشند.

مزایا و معایب آمیخته بازاریابی

به صورت کلی می‌توان اینطور گفت که آمیخته مارکتینگ، همواره یک از بهترین استراتژی‌های بازاریابی به شمار می‌رود. این نوع از بازاریابی، از آنجایی که بسیار جامع است و تمامی جوانب یک کسب و کار را در بر می‌گیرد، همیشه جزو محبوب‌ترین‌ها نیز به حساب می‌آید. به خصوص در مدل‌های تازه‌تر آن، نظیر ساختار 7پی یا 21 پی، این جامعیت، حتی افزایش نیز می‌یابد.

از جمله مزایای آمیخته بازاریابی، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • ماهیت این نوع بازاریابی جامع است، در نتیجه کمک می‌کند تا نگاهی یکپارچه به بیزنس خود داشته باشید. به عبارت دیگر، شما را از بازاریابی و مدیریت تک بعدی، دور می‌کند.
  • باعث می‌شود که تمام بخش‌های بازاریابی در بیزنس شما، به صورت هماهنگ و همگام با یکدیگر عمل کنند.
  • این استراتژی، کمک می‌کند که کسب و کار خود را از تمامی جهات، بازاریابی نمایید؛ در پی آن نیز یک برنامه کامل و بی‌نقص، طراحی کنید.
  • از همه مهم‌تر، کنترل و تسلط شما را افزایش می‌دهد و به طبع، در نتیجه‌گیری بهتر، تاثیر بسزایی خواهد داشت.

چنان که گفتیم، برای آمیخته مارکتینگ نمی‌توان معایب چندانی را برشمرد؛ زیراکه به مرور زمان و در طی سالیان متمادی، ضعف‌ها و نقص‌های موجود برطرف شده و این استراتژی، مدام به نسخه‌ای بهتر از نسخه‌ی پیشین خود، تبدیل شده است.

برای ذکر معایب، شاید تنها بتوان چند مورد را برای مدل 4P مطرح کرد:

  • این ساختار سنتی است و شامل ارزیابی رفتار مشتری، نمی‌شود.
  • علاوه بر آن، خط مشی مشخصی برای برخورد با مشتری نیز وجود ندارد.
  • این مدل، چندان برای بیزنس‌های خدمت‌محور، مناسب نیست.
  • این مدل، تنها برای کسب و کارهایی مناسب است که تنها محصول ارائه می‌دهند، یعنی با مشتری ارتباط مستقیم ندارند.

تفسیر و توصیف آمیخته بازاریابی

در بخش‌های پیشین، با مفهوم آمیخته بازاریابی را به صورت کلی، مطالعه کردیم. اکنون می‌دانیم که پرکاربردترین مدل‌های این نوع بازاریابی، دو مدل 4P و 7P هستند. اما حال سوال اصلی این است که هر کدام از این Pها، چه معنا و مفهومی دارند؟ اصلا این نوع بازاریابی، چگونه باعث ارتقا و رشد بیزنس ما می‌شود؟ ما به عنوان متخصصان بیزنس کوچینگ، اینجاییم تا به این سوال پاسخ دهیم.

در ابتدا این تعریف را در رابطه با مدل 4P، به خاطر بسپارید:

«رساندن محصولی مناسب، در زمان و مکان مناسب، با قیمتی مناسب، به دست مشتری»

این مدل، آمیخته بازاریابی محصول به حساب می‌آید. حال تفسیر و توصیف هر چهار P، به شرح زیر است:

  • Product یا محصول (خدمات)

محصول، یک اصطلاح عام است و می‌توان آن را به هر چیزی نسبت داد. کالا باشد یا خدمات، هیچ فرقی ندارد. در اینجا ماهیت محصول، می‌تواند هر چیزی باشد، چه قایق موتوری باشد، چه خدمات ماساژ، دخلی به کار ما ندارد.

اما این محصول باید چه ویژگی‌هایی داشته باشد؟ در تعریفی که برای مدل 4P ارائه دادیم، از کلمه‌ی «مناسب» استفاده کردیم، اما این واژه را چگونه می‌توان تفسیر کرد؟ بدون شک، اولین چیزی که به نظر می‌رسد، کیفیت محصول است. که البته جواب کاملا درستی است.

اما کیفیتِ تنها، به هیچ وجه کافی نیست. ما برای اینکه بتوانیم با آمیخته مارکتینگ، مشتری را هرچه بیشتر به محصول خود جذب کنیم، لازم داریم که بازار را بررسی کنیم. به عبارت دیگر، باید نیاز و ذائقه مشتری را بشناسیم و علاوه بر کیفیت، به مواردی همچون: ظاهر، عملکرد، طول عمر، شکل بسته‌بندی و حتی نام محصول، توجه داشته باشیم.

  • Price یا قیمت محصول

دومین موردی که در آمیزه بازاریابی باید به آن توجه داشت، توجه به قیمت محصول است. قیمت محصول برای مخاطب، شاید از هر چیز دیگری، مهم‌تر باشد. در مقام اول، شاید اصلا مشتری توجه نکند که کیفیت محصول چقدر است و فقط قیمت به چشمش بیاید. همین موضوع، یک نقطه قوت است که باید از آن نهایت استفاده را برد.

نحوه قیمت‌گذاری اما به این سادگی‌ها نیست. فروشندگان بازاری و سنتی، ابتدا قیمت تمام‌شده محصول را محاسبه می‌کنند، سپس درصدی را به عنوان سود، روی کار خود می‌کشند. این روش اما برای دنیای سال 2021، به هیچ وجه مناسب نیست؛ شاید اصلا کاری کند که مشتری شوق و رغبتش را به کار ما، از دست بدهد.
در عوض، برای تعیین یک قیمت مناسب، چنان که در تعریف متذکر شده‌ایم،

باید به شرایط بازار، قیمت سایر رقبا، ارزش محصول، هزینه تولید تا عرضه و قدرت خرید مشتری نیز توجه کرد.

  • Place یا مکان توزیع محصول

طبق تعریفی که ارائه دادیم، اکنون نوبت مکان مناسب توزیع محصول است. در آمیخته مارکتینگ، توجه به مکان توزیع محصول و انجام این کار در بسترهای مناسب، از اهمیت ویژ‌ای برخوردار است. اما مکان مناسب را چگونه باید انتخاب نمود؟

برای اینکه بتوانیم مکانی مناسب را برای توزیع محصول در نظر بگیریم، باید به سه نکته توجه نشان دهیم: اول به نوع کسب و کار، دوم، به بازار هدف، و سوم به نوع محصول. این سه باید با یکدیگر سازگار و هماهنگ باشند تا بازاریابی ما، موفقیت‌آمیز عمل کند.

فرض کنید که شما کسب و کار غذای خانگی دارید؛ محصول خود را از کدام بسترها می‌توانید عرضه کنید؟ به طبع، هم می‌توانید به صورت مستقل عمل کنید و یک کیترینگ داشته باشید، هم می‌توانید به سراغ سوپرمارکت‌ها، فروشگاه‌های زنجیره‌ای محلی، اداره‌ها و… بروید.

  • Promotion یا ترویج و تبلیغ محصول

این مورد، در تعریفی که به شما ارائه دادیم، گنجانده نشده است، زیرا، مفهومی متفاوت با سه مورد پیشین دارد. مفهومش متفاوت است، اما جدا از آن‌ها نیست، شاید اصلا سه مورد پیشین، هر اندازه هم که خوب و بی‌نقص انجام شوند، بدون این P چهارم، هیچ باشند!

شما هر اندازه که محصول مناسب را در مکان و با قیمت مناسب عرضه کنید، به موفقیت نخواهید رسید، مگر آنکه آن را از طرق درست و کاربردی، تبلیغ نمایید. در آمیخته بازاریابی، تبلیغ از آنچه که فکر کنید مهم‌تر است. البته همین تبلیغ نیز به عوامل بسیاری وابسته است، از سلیقه مخاطب گرفته، تا شرایط جامعه و وضعیت رقبا، همگی در ساخت و ارائه یک تبلیغ مناسب، نقش دارند.

شما باید درباره‌ی محصول خود صحبت کنید، آن را اول پیش خودتان بررسی کنید، بعد هم همان‌ها را به مشتریان خود توضیح دهید. وبسایت بسازید، تراکت پخش کنید، تیزر تلویزیونی درست کنید، هر کاری می‌توانید انجام دهید تا مصرف‌کننده، شما را بشناسد.

حرف تازه از زبان از آمیخته بازاریابی 7P

درباره‌ی وجه تمایز و تفاوت‌های بین دو مدل 4P و 7P، بسیار صحبت کردیم. می‌دانیم که به نوع دوم، سه عنصر تازه اضافه شد و آن را در جهت رفع احتیاجات و نیازهای تازه، ارتقا بخشید. آمیخته مارکتینگ با ساختار 7P، به طور ویژه برای کسب و کارهای دنیای جدید و البته خدمات‌محور، کاربرد دارد.

سه عنصر تازه در آمیخته بازاریابی خدمت، بدین قرار هستند:

  • People، کارکنان یا همان نیروی انسانی

بعد از گذشت 20 سال از سردمداری مدل 4P، متخصصان پی بردند که نقصی وجود دارد و این مدل، دیگر برای برخی از نیازها، به خصوص در کسب و کارهایی که در آن نیروی انسانی حضوری پر رنگ دارد، پاسخگو نیست. کارکنان، یا نیروی انسانی، پنجمن رکن در آمیخته بازاریابی است. هر کسی که به نوعی در کسب و کار شما فعالیت می‌کند و چرخ آن را می‌گرداند، می‌توان او را به عنوان یکی از کارکنان، یا نیروی انسانی در نظر گرفت.

اما منظور از انتخاب نیروی انسانی به عنوان رکن پنجم چیست؟ کسب و کار شما (به خصوص اگر خدمات‌محور باشد) تماما به لطف نیروهایی در جریان است، که زیر دست شما کار می‌کنند؛ از همین روی، انتخاب نیروی ماهر و شایسته، باید با دقت صورت بگیرد.

اما سوال اصلی اینجاست که این نیروی انسانی را باید با چه معیاری انتخاب کنیم؟ یک نیروی خوب باید چه ویژگی‌هایی داشته باشد تا موجب رشد بیزنس ما شود؟ جواب ساده است؛ علاوه بر توجه به دانش و تخصص نیروها، باید کسانی را انتخاب کنید که با ارزش‌های شما همسو و هماهنگ باشند. کسی که ارزش‌های شما را به خوبی درک می‌کند، با نظراتی درست، خود به خود موجب ارتقای کسب و کار شما می‌شود.

  • Process یا فرایند خرید محصول

منظور از فرایند در آمیخته بازاریابی، مسیری است صفر تا صدی، از هنگام تولید کالا، تا رسیدن آن به دست مشتری. البته در اینجا، بیشتر مسیر رسیدن آن به دست مشتری مورد نظر ماست. از زمانی که مشتری کالایی را از برند شما انتخاب می‌کند، آن را سفارش می‌دهد و خریداری می‌کند، تا زمانی که آن کالا به دست او می‌رسد، فرایند خرید محصول، یا به عبارتی «سفر مشتری» نامیده می‌شود.

حال درک منظور از فرایند در این بازاریابی، اندکی آسان‌تر است. هدف نیز معلوم است؛ هر اندازه که این مسیر برای مشتریان ما ساده‌تر و خوشایندتر و بی‌نقص‌تر انجام بپذیرد، اعتبار و محبوبیت ما افزایش می‌یابد، درآمد بالا می‌رود و در نهایت، رشد کسب و کار حاصل می‌شود.

باید توجه داشته باشید که این فرایند، فرایندی زنجیروار است، هر بخش از آن، به بخش دیگر مربوط است و اگر تنها یک مشکل در یک بخش به وجود بیاید، بخش‌های دیگر نیز تحت تاثیر قرار می‌گیرند.

  • Physical Evidence یا شواهد و ظواهر فیزیکی

از قدمی همیشه گفته‌اند که به جای ظاهر، به باطن اطرافت توجه کن. این حرف شاید در حدودی درست باشد، اما در دنیای کسب و کار، جایی ندارد. در سال 2021، از ریزترین مسائل کسب و کار، تا کلان‌ترین موضوعات، همگی در بازاریابی تاثیر دارند و نمی‌شود که یکی را نادیده گرفت و دیگری را بیش از حد تقویت کرد.

در آمیخته مارکتینگ، هر چیزی که مربوط به ظاهر کسب و کار شما باشد، تحت عنوان شواهد فیزیکی شناخته می‌شود. از ظاهر شرکت، فروشگاه یا پرسنل گرفته، تا ظاهر کالا و شکل خدمات، و رنگ و فونت‌های به کار رفته در وبسایت، همگی زیر مجموعه‌ی این بخش، قرار می‌گیرند. هر چقدر ظاهر محیط کاری، وبسایت، خودتان، پرسنل‌تان و وبسایت‌تان، کاربرپسندتر، جذاب‌تر و فریبنده‌تر باشد، شکی نداشته باشید که مشتری نیز بیشتر به آن جذب خواهد شد.

سوالات متداول

آمیخته بازاریابی چیست؟

نوعی از بازاریابی است که در آن، تمامی عناصر مربوط به بازاریابی در کسب و کار، در کنار هم مطرح می‌شوند و باید همگام و هماهنگ با یکدیگر، پیش بروند. این نوع بازاریابی دارای چندین مدل مختلف است که مدل‌های 4P و 7P، از همه متداول‌تر هستند.

عناصر مطرح در آمیخته‌ بازاریابی 4P کدامند؟

این مدل از آمیخته بازاریابی، بر چهار رکن (چهار واژه که با P آغاز می‌شوند) استوار است: محصول (Product)، قیمت (Price)، مکان توزیع (Place) و ترویج (Promotion).

مزایای آمیخته بازاریابی چیست؟

کنترل و تسلط شما را بر بازاریابی کسب و کارتان، افزایش می‌دهد. نگاهی کلی و یکپارچه برای شما به ارمغان می‌آورد، باعث ایجاد هماهنگی بیشتر در بخش‌های مختلف می‌شود و باعث می‌شود با سهولت بیشتری به رشد و ارتقای کسب و کار خود، دست پیدا کنید.

فرق بین آمیخته بازاریابی4P و 7P چیست؟

مدل 4P، مدل قدیمی‌تر این نوع بازاریابی است و اندک نقص‌هایی دارد، به خصوص برای بیزنس‌های خدمت‌محور، چندان کاربرد ندارد. اما مدل 7P، نسخه به روزتر از این بازاریابی بوده و پایخگوی نیاز بیزنس‌های خدمات‌محور نیز می‌باشد.

سه عنصر تازه در مدل P7 آمیخته بازاریابی کدامند؟

برای پاسخگویی به کسب و کارهای مدرن‌تر، سه عنصر تازه تحت عنوان نیروی انسانی (People)، شواهد فیزیکی (Physical Evidence) و فرایند (Process) به آمیخته بازاریابی، افزوده شدند.

نظر خود را راجع به این درس بنویسید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

نظرات کاربران در مورد آمیخته بازاریابی: ارتقای بیزنس‌ها با یک ترکیبی پُررو

  1. مهران سلیمانی :

    مرسی که باعث یادگیریمون می‌شید؛ یه سوال برام پی اومده، چرا اینقدر P؟ مثلا الان فرق بازاریابی P15 با این مدل‌هایی که شما گفتید چیه؟

    • افشین فاتح :

      درود دوست عزیز. گویا آنطور که پیداست، تا جایی که حرف P یاری کند، قرار است مدل‌های جدیدی را شاهد باشیم. به عنوان مثال در مدل P15، بسته‌بندی (Packaging)، امنیت (Privacy)، علایق شخصی (Personal Interest)، پرداخت (Payment)، شبکه شخصی (Personal Networks)، تفسیر عمومی (Public Commentary)، اشتیاق (Passion) و بررسی (Probe) نیز اضافه می‌شوند.

    • افشین فاتح :

      درود دوست عزیز. به باور ما و بسیاری از متخصصان، همان مدل قدیمی ۴پی و نهایتا مدل ۷پی، از همه جامع‌تر و کامل‌تر هستند. مدل‌های جدید با تعداد P‌های بیشتر، تنها زیرمجموعه‌ای از دو نوع قبلی به حساب می‌آیند و تنها برای فهم بیشتر، خود به یک P جداگانه تبدیل شده‌اند. مثلا Packaging را می‌توان زیر مجموعه Product قرار داد.

    • افشین فاتح :

      درود دوست عزیز. همونطور که خودتان خوانده‌اید، ظاهر فیزیکی، به هر چیزی گفته می‌شود که از ظاهر بیزنس شما پیدا باشد. مثلا دو سوپرمارکت را در نظر بگیرید. یکی مثل بقالی سر کوچه ما بی‌نظم و خاک گرفته است، دیگری همچون هایپر، مرتب و بزرگ و روشن است. خودتان باشید به خرید از کدام یک ترغیب می‌شوید؟

  2. ساسان نعمت زاده :

    سلام به شما، خسته نباشید. برای یه فروشگاه اینترنتی، فرایند یا همون Process چطوری می‌تونه باشه؟

    • افشین فاتح :

      درود دوست عزیز. ساده است. این روند را در نظر بگیرید: مشتری با گوشی یا رایانه، وارد سایت شما شده و محصولات را جستجو می‌کند>کالایش را انتخاب می‌کند>ثبت نام می‌کند>نحوه ارسال را انتخاب می‌کند>از روش دلخواه، مبلغ را می‌پردازد>سفارش از طرف شما دریافت می‌شود>بسته‌بندی می‌شود>ارسال می‌شود>و نهایتا به دست مشتری می‌رسد.